اجتماعی‌سازی – واژه‌ای پرطرفدار که گویی در هر گوشه اینترنت سر برمی‌آورد. اغلب با خوگیری اشتباه گرفته می‌شود، تا حدی با دوره قرنطینه پس از واکسیناسیون در تضاد است و در نهایت… کمتر کسی می‌داند چگونه باید آن را درست انجام داد. اگر قرار است سگی به خانواده‌تان بپیوندد و در عین حال قصد ندارید دیوانه شوید – حتماً این مقاله را بخوانید!
اجتماعی‌سازی سگ چیست؟ درباره اجتماعی‌سازی توله‌سگ چه باید بدانیم؟
اجتماعی‌سازی دوره‌ای است که در آن موجودات جوان به‌طور هدفمند و مثبت در معرض انواع محرک‌های اجتماعی و محیطی مانند انسان‌ها، حیوانات دیگر، صداها و مکان‌های جدید قرار می‌گیرند. دوره کلیدی اجتماعی‌سازی میان هفته‌های ۳ تا ۱۴ زندگی توله‌سگ است؛ زمانی که دستگاه عصبی او برای شکل‌گیری پاسخ‌های هیجانی و رفتاری بسیار پذیراست. اجتماعی‌سازی درست در زمانی که سگ بیشترین پذیرش را دارد، می‌تواند از بسیاری از مشکلات دوران بزرگسالی مانند ترس یا پرخاشگری پیشگیری کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که اجتماعی‌سازی درست سگ، یعنی ساختن پایه‌ای از تجربه‌های مثبت با دیگر موجودات زنده – انسان‌ها و حیوانات – و با جهان در سنین پایین، فرایندی کلیدی در افزایش توان مقابله با استرس است.
بسیار خب، تعریف را داریم. پس اجتماعی‌سازی چه چیزی نیست؟ باید آن را از خوگیری، یعنی عادت کردن منفعلانه به محیط، متمایز کنیم.
اجتماعی‌سازی در برابر خوگیری – تفاوت‌ها
خوگیری، برخلاف اجتماعی‌سازی، کاهش تدریجی واکنش به عوامل محیطی تکراری و خنثی، مانند صداهای خانه و رفت‌وآمد خیابان، است. فرایندی منفعلانه است که در آن سگ یاد می‌گیرد نادیده بگیرد، اما لزوماً یاد نمی‌گیرد کنار بیاید. در عمل، اجتماعی‌سازی مؤثر اغلب از عناصر خوگیری استفاده می‌کند، اما نکته کلیدی این است که نخستین تجربه‌ها با محرک‌های جدید مثبت باشند تا از شکل‌گیری ترس‌ها و فوبیاها در آینده پیشگیری شود. یعنی بردن توله‌سگ در آغوش به رستورانی شلوغ در مرکز خرید، جایی که او منفعلانه و با ترس همه چیز را تماشا می‌کند، روش خوبی برای اجتماعی‌سازی نیست.
اجتماعی‌سازی درست در عمل چگونه است
هنر یافتن حد وسط است. به دنبال تعادلی هستیم میان غرق کردن در محرک‌ها، یعنی قرار دادن سگ در موقعیت‌های بیش از حد زیاد و دشوار، خیلی سریع و بدون برنامه‌ای برای کمک به او هنگام تماس با انسان‌ها و سگ‌های دیگر، و نگه داشتن او برای مدتی طولانی در انزوا که باعث می‌شود حوصله‌اش سر برود، ناکام شود و سپس دنیای بیرون او را از پا درآورد.
به نظر مسئولیتی بزرگ می‌آید؟ واقعاً هست و نبود اجتماعی‌سازی درست تأثیر بسیار زیادی بر کیفیت زندگی دارد. اما نگران نباشید. اگر می‌خواهید پس از آوردن سگ به خانه جدید، او را درست اجتماعی کنید – ادامه مطلب را بخوانید!
اجتماعی‌سازی توله‌سگ – هر چه زودتر شروع کنید تا از رفتارهای ناخواسته پیشگیری شود
پنجره اجتماعی‌سازی دوره‌ای کلیدی از رشد اولیه است که از حدود هفته ۳ تا ۱۴ زندگی طول می‌کشد. در این مرحله، دستگاه عصبی به‌طور استثنایی انعطاف‌پذیر است، یعنی سگ در این دوره بیشترین پذیرش را نسبت به موقعیت‌های جدید دارد. این زمان آسان‌ترین زمان برای یادگیری فرمان‌های پایه و آغاز اجتماعی‌سازی است. اجتماعی‌سازی درست در دوره توله‌سگی، بر پایه معرفی مثبت و تدریجی تجربه‌های جدید، مانند آشنا کردن سگ با انسان‌ها و حیوانات دیگر و مکان‌های جدید، برای پیشگیری از مشکلات رفتاری در بزرگسالی حیاتی است.
اجتماعی نکردن توله‌سگ تا پایان کامل دوره واکسیناسیون، یعنی تا حدود هفته ۱۶، می‌تواند به از دست رفتن این دوره کلیدی رشد منجر شود. با اینکه نگرانی درباره خطر عفونت‌ها موجه است، بسیاری از متخصصان، از جمله انجمن رفتارشناسی دامپزشکی آمریکا، شروع اجتماعی‌سازی را پیش از پایان کامل دوره واکسیناسیون، به شرط رعایت احتیاط‌های لازم، توصیه می‌کنند.
نمی‌توانم به شما بگویم اجتماعی‌سازی را انتخاب کنید یا قرنطینه را. اما توصیه می‌کنم با متخصصان – دامپزشکی مورد اعتماد و یک رفتارشناس یا روان‌شناس حیوانات خوب – مشورت کنید و با هم برنامه‌ای مناسب خودتان تدوین کنید.
نکته‌های من برای عبور از این وضعیت دشوار:
- به یاد داشته باشید که پرورش‌دهنده باید از رشد اولیه توله‌سگ مراقبت کند! پرورشگاه، بنیاد یا خانه موقتی را انتخاب کنید که توله‌ها در آن جدا از دنیا نگه داشته نشده‌اند و بتوانید زودتر با توله‌ها آشنا شوید.
- اجتماعی‌سازی اولیه فرایندی است که می‌توانید بدون بیرون رفتن آغاز کنید. در فضای امن خانه و/یا حیاط از تجربه‌های حسی مراقبت کنید – بگذارید توله‌سگ سطوح مختلف را تجربه کند، از موانع ایمن بگذرد، دنیا را بشناسد و آن را در ساعت‌ها و آب‌وهوای متغیر تماشا کند.
- خرید کیف حمل مخصوص اجتماعی‌سازی را برای حمل ایمن در نظر بگیرید؛ کیفی که حیوان از درون آن آرام‌آرام به دنیا عادت کند و تماسش با دیگران تحت کنترل باشد.
اجتماعی‌سازی سگ با سگ‌های دیگر – چگونه شروع کنیم
اول از همه – با فکر و حساب‌شده! پایه کار، برنامه اجتماعی‌سازی سنجیده است. پیش از آمدن حیوان خانگی جدید به خانه، از دوستانی که سگ‌های آرام و متعادل دارند کمک بخواهید. اگر سگ‌هایشان سالم، به‌خوبی نگهداری‌شده، واکسینه و انگل‌زدایی‌شده باشند، می‌توانند با خیال نسبتاً راحت با بچه‌سگ آشنا شوند. به یاد داشته باشید که سگ‌های جوان باید عمدتاً با سگ‌های بالغی آشنا شوند که بخواهند آداب و ارتباط با دیگر هم‌نوعان را به آن‌ها بیاموزند. شیطنت‌های بی‌حد و هل دادن‌های بی‌مهار وقتی حیوان بزرگ شود دیگر چندان بامزه نخواهد بود!
سپس – از پارک‌های سگ، محوطه‌های دویدن و چمنزارهایی که سرپرستان بسیاری در یک جا می‌ایستند و «بازی» سگ‌هایشان را تماشا می‌کنند دوری کنید. چرا داخل گیومه؟ چون چنین گروه‌های بزرگی از سگ‌هایی که یکدیگر را به‌خوبی نمی‌شناسند، اغلب اصلاً بازی نمی‌کنند، بلکه رقابت می‌کنند و ضعیف‌ترها را آزار می‌دهند – و توله‌سگ شما احتمالاً ضعیف‌ترین آن‌جا خواهد بود. چنین موقعیت‌هایی استرس‌زا هستند و می‌توانند به ترس یا پرخاشگری منجر شوند.
پس برقراری ارتباط با سگ‌های دیگر باید چگونه باشد؟ سگ‌تان را با سگ‌های گوناگون اما شناخته‌شده برای خودتان آشنا کنید و با هم به پیاده‌روی بروید، چون پیاده‌روی فرصتی عالی برای عادت کردن به مکان‌های جدید در همراهی دوستی بزرگ‌تر است که به سگ جوان نشان می‌دهد چگونه به محرک‌های مختلفی که باید بشناسد واکنش نشان دهد. سگ جوان به لطف یادگیری از راه الگوبرداری و مشاهده، بهتر با زندگی در دنیای انسان‌ها سازگار می‌شود.
اجتماعی‌سازی سگ با انسان‌ها. چگونه سگ را به انسان‌ها عادت دهیم؟
قاعده طلایی ما در اینجا «زیاده‌روی نکنید» است. البته آشنا کردن سگ با محیط جدید و ساکنانش مهم است، اما به یاد داشته باشیم که لمس شدن توسط غریبه احتمالاً برایش خوشایند نیست. پس نقش مدافع دوست‌تان را بر عهده بگیرید و مطمئن شوید دیگران مرزهای او را محترم می‌شمارند. حتی یک موجود کوچک، پشمالو و دوست‌داشتنی هم حق دارد در فضای عمومی باشد بی‌آنکه لمس شود، در آغوش گرفته شود یا آزار ببیند. اگر تماس سگ جوان با انسان‌ها از ابتدا به نوازش شدن بدون امکان بو کشیدن آرام فرد خلاصه شود، این می‌تواند به مشکلات رفتاری منجر شود.
اولویت شما باید ساختن رابطه با سگ‌تان و احترام به نیازهای او باشد – حتی وقتی این یعنی قاطع بودن در برابر رهگذران. اگر می‌خواهیم سگی متعادل داشته باشیم که به هر رهگذری نپرد، باید توله‌سگ را با افرادی اجتماعی کنیم که برای آسایشش باید آن‌ها را بشناسد – نزدیکان، دامپزشک، گروهی محدود از دیگر سرپرستان سگ. افراد جدید (درست مانند سگ‌های ناآشنا) را به‌تدریج معرفی کنید. همچنین می‌توانیم دوست چهارپایمان را برای آرام ماندن در کنار غریبه‌ها، بدون نیاز به نوازش شدن توسط آن‌ها، پاداش دهیم.
برای اجتماعی‌سازی مؤثر از چه اشتباه‌هایی باید دوری کرد؟
- به یاد داشته باشید که مسیر تربیت سگ فرایندی است که هرگز پایان نمی‌یابد.
- باید در تمام زندگی سگ از او و روابطش با گونه‌های دیگر، انسان‌ها و سگ‌ها مراقبت کنید. اجتماعی‌سازی مستمر اما سنجیده سگ بالغ چیزی است که نباید از آن غافل شویم.
- پیاده‌روی‌های بیرون از شهر در همراهی دوستان سگی فرصتی عالی برای اجتماعی‌سازی است – برایش وقت بگذارید.
- سعی کنید توله‌سگ را به شکل بازی به آراستن و اقدامات پزشکی عادت دهید. عادت دادن سگ به شکل‌های مختلف لمس، زندگی را برای شما و دامپزشک آسان‌تر می‌کند.
- کمتر بر فرمان‌ها، ممنوعیت‌ها و آموزش تمرکز کنید و بیشتر بر اینکه سگ‌تان دنیا را تجربه کند و حمایت شما را داشته باشد.
- از عجله بپرهیزید – هر مرحله بعدی اجتماعی‌سازی را بسنجید و برنامه‌ریزی کنید.
- اینکه سگ جوان‌تان به توجه شما نیاز دارد را وظیفه‌ای ناخوشایند ندانید. داشتن سگ مرحله‌ای جدید و هیجان‌انگیز از زندگی‌تان را آغاز می‌کند.