به دلیل وضعیت همه‌گیرشناختی پویا در جهان، بسیاری از سرپرستان سگ و گربه نگران سلامت خود و دوستان چهارپایشان هستند. صاحبان حیوانات خانگی همچنین نگران خطر انتقال کروناویروس SARS-CoV-2 از سگ‌ها و گربه‌ها هستند. این موضوع را در «پرسش‌های متداول کرونا» با جزئیات بیشتری بررسی کرده‌ایم.
با این حال، باید به یاد داشته باشیم که بیماری‌هایی در سگ و گربه وجود دارند که می‌توانند بر سلامت انسان اثر بگذارند. در این مقاله می‌خوانید:
- با چه بیماری‌های ویروسی ممکن است در حیوان خانگی‌تان روبه‌رو شوید
- آیا بیماری‌های ویروسی سگ و گربه برای انسان خطرناک‌اند
- چگونه از آن‌ها پیشگیری کنیم
اکنون درباره گونه انسانی کروناویروس SARS-CoV-2 اطلاعات نسبتاً زیادی داریم. می‌دانیم که:
- از راه قطرات معلق در هوا منتقل می‌شود
- منبع عفونت انسان، انسانی دیگر است
- عفونت از راه سرفه، عطسه یا صحبت کردن رخ می‌دهد
- در محیط – بسته به سطح – ویروس از چند ساعت تا ۵ روز زنده می‌ماند
همچنین ثابت شده است که ژنوم (یعنی اطلاعات ژنتیکی) این ویروس به گونه‌های شناخته‌شده کروناویروس حیوانی شبیه است. خوشبختانه برای ما، هیچ شاهدی وجود ندارد که انسان بتواند عفونت را از حیوان بگیرد.
در این مقاله می‌خواهیم شما را با شایع‌ترین بیماری‌های سگ و گربه آشنا کنیم که ممکن است تأثیر مستقیمی بر سلامت انسان داشته باشند یا نداشته باشند.
کروناویروس در گربه‌ها
نوع بیماری: ویروسی
عفونت‌های کروناویروس گربه در میان گربه‌ها بسیار شایع است. گربه‌ها از یکدیگر آلوده می‌شوند؛ عمدتاً به‌طور غیرمستقیم از راه تماس با مدفوع یا اشیایی مانند ظرف خاک و کاسه‌ها و به‌طور مستقیم از راه قطرات. آسیب‌پذیرترین گربه‌ها در برابر عفونت کروناویروس، گربه‌های جوان هستند که اغلب از مادرشان آلوده می‌شوند.
از نظر بیماری‌زایی، دو نوع کروناویروس وجود دارد:
- نوع روده‌ای که علائم گوارشی خفیف و موقتی مانند اسهال، استفراغ و افزایش اندک دمای بدن ایجاد می‌کند.
- نوع به اصطلاح «فیلوژنیک» که از جهش نوع روده‌ای پدید می‌آید و ۵ تا ۱۰٪ جمعیت گربه‌هایی را که پیش‌تر به کروناویروس معمولی آلوده شده‌اند گرفتار می‌کند. چنین جهشی ناشی از استرس، زندگی در تجمع‌های گربه یا سن است (گربه‌های جوان تا ۲ سال بیشتر بیمار می‌شوند). این عفونت باعث بیماری‌ای به نام FIP یعنی پریتونیت عفونی می‌شود که می‌تواند دو شکل داشته باشد: مرطوب (ترشحی) و به اصطلاح خشک.
متأسفانه هر دو شکل پیش‌رونده و کشنده‌اند. شکل مرطوب با وجود مایع در حفره شکم، قفسه سینه یا کمتر در کیسه پریکارد همراه است و علائم را برای صاحب حیوان آشکارتر می‌کند و دامپزشک می‌تواند سریع‌تر به بیماری مشکوک شود. این شکل، بیماری حاد است. در مقابل، شکل غیرترشحی مزمن است و تشخیص قطعی آن تنها پس از مرگ حیوان ممکن است.
چگونه از آلوده شدن گربه‌ام به کروناویروس پیشگیری کنم؟
این اقدامات می‌توانند به پیشگیری از عفونت کمک کنند:
- آزمایش گربه‌های مادر درست پیش یا پس از زایمان از نظر آنتی‌بادی‌های ضد کروناویروس گربه (anti-FCoV)
- جدا کردن زودهنگام توله‌ها از مادر دارای آنتی‌بادی anti-FCoV (تا ۵ تا ۶ هفتگی)
- جداسازی کامل توله‌ها و مادرشان از گربه‌های دیگر
- آزمایش بچه‌گربه‌های بالای ۱۰ هفته از نظر وجود آنتی‌بادی‌های anti-FCoV
- کاهش تعداد گربه‌ها در یک مجموعه
- بهداشت بالای ظرف‌های خاک: (یک ظرف خاک برای ۱ تا ۲ گربه)، تخلیه روزانه، ضدعفونی هفته‌ای یک بار و قرار دادن در فاصله زیاد از کاسه‌ها.
درمان: تاکنون FIP بیماری‌ای درمان‌ناپذیر و ۱۰۰٪ کشنده شمرده می‌شود. در سال‌های اخیر، امید تازه‌ای به درمانی نوآورانه با ماده‌ای پدید آمده که در مرحله کارآزمایی‌های بالینی در ایالات متحده اثربخشی زیادی در کاهش علائم بیماری نشان داده است. متأسفانه این دارو هنوز ثبت نشده و باید منتظر آن بمانیم.
واکسیناسیون: ندارد
آیا کروناویروس گربه برای انسان خطرناک است: خیر
کروناویروس در سگ‌ها
نوع بیماری: ویروسی
کروناویروس سگ به‌طور کلی بیماری‌ای خفیف و بسیار مسری در سگ‌هاست که شایع‌ترین تظاهر آن گاستروانتریت است. در اینجا نیز دو زیرگونه ویروس را از هم تشخیص می‌دهیم:
- نوع I، روده‌ای
- نوع II، عامل ذات‌الریه
در هر دو حالت، عفونت از راه دهان است و سگ‌های آلوده بیشترین مقدار ویروس را با مدفوع دفع می‌کنند. کروناویروسی که در دستگاه گوارش تکثیر می‌شود باعث اسهال می‌شود که بیش از همه توله‌ها را تهدید می‌کند، چون بیشتر مستعد کم‌آبی‌اند. توله‌ها ویروس نوع II را نیز بدتر تحمل می‌کنند که ممکن است به مرگ بینجامد. در مقابل، سگ‌های بالغ معمولاً بدون علامت‌اند.
درمان: در سگ‌ها نیز درمان علتی برای کروناویروس وجود ندارد و درمان، مدیریت علائم بیماری است.
واکسیناسیون پیشگیرانه: امکان پیشگیری با واکسن برای توله‌ها وجود دارد.
خوشبختانه برای ما، همه گونه‌های کروناویروس نسبتاً در برابر شرایط محیطی کم‌مقاومت‌اند و با ضدعفونی‌کننده‌ها و شوینده‌های رایج و پرتو فرابنفش از بین می‌روند.
آیا کروناویروس سگ برای انسان خطرناک است: خیر
هاری
نوع بیماری: ویروسی
هاری یکی از خطرناک‌ترین بیماری‌های مشترک انسان و دام است. بیماری‌ای که ویروسی از خانواده Rhabdoviridae عامل آن است، برای انسان درمان‌ناپذیر و کشنده است و به همین دلیل جزو بیماری‌های عفونی‌ای است که باید کنترل شوند.
این بیماری از راه تماس مستقیم (گاز گرفتن) با حیوان آلوده منتقل می‌شود. انسان می‌تواند از پستانداران آلوده به این ویروس، به‌ویژه خفاش‌ها، آلوده شود. ویروس بیشترین فراوانی را در بزاق فرد بیمار دارد. گاهی عفونت از راه خراش، مثلاً توسط گربه‌ها یا خفاش‌ها، رخ می‌دهد.
درمان: ندارد
ویروس هاری پس از حدود ۳ ماه دوره نهفتگی بدون علامت، باعث التهاب حاد مغز می‌شود. این مرحله حدود ۷ تا ۹ روز طول می‌کشد و همیشه به مرگ می‌انجامد.
علائم ناگهانی ظاهر می‌شوند و از جمله شامل استرابیسم، گشادی نابرابر مردمک‌ها، ناهماهنگی حرکتی، تغییر رفتار، پرخاشگری یا افسردگی، ریزش بزاق، دشواری در بلع و سپس فلج، از جمله فلج عضلات تنفسی، هستند.
اگر حیوانی (واکسینه یا غیرواکسینه) انسانی را گاز گرفته باشد، باید یک دوره مشاهده ۱۵ روزه را بگذراند. این دوره معمولاً شامل سه مراجعه به مطب دامپزشکی (در روزهای ۵، ۱۰ و ۱۵) است.
هیچ آزمایش قابل اعتمادی وجود ندارد که بتواند پیش از مرگ حیوان هاری را تأیید کند.
واکسیناسیون: خوشبختانه واکسن‌های بسیار مؤثری علیه هاری در دسترس است. در لهستان سگ‌ها باید سالانه واکسینه شوند. با این حال، صاحبان گربه نیز باید حیوانات خانگی خود را واکسینه کنند. حیوانات مبتلا به هاری، از جمله خفاش‌ها و سنجاب‌ها که به‌ویژه به آن حساس‌اند، در نتیجه بروز علائم بیماری طعمه آسانی برای گربه‌های شکارچی می‌شوند. بنابراین گربه‌ها، به‌ویژه گربه‌هایی که بیرون از خانه رفت‌وآمد دارند، نیز باید علیه هاری واکسینه شوند.
آیا هاری برای انسان خطرناک است: بله
کسی که حیوانی او را گاز گرفته باید فوراً زخم را با آب و صابون بشوید، سپس ضدعفونی کند و آنگاه گاز گرفتگی را به پزشک گزارش دهد. انسان‌ها نسبتاً به ویروس هاری کم‌حساس‌اند، بنابراین اغلب شستن زخم از عفونت پیشگیری می‌کند.
سرفه کنل (تراکئوبرونشیت عفونی سگ)
نوع بیماری: ویروسی – باکتریایی
التهاب حاد یا تحت‌حاد ویروسی-باکتریایی و بسیار مسری دستگاه تنفسی در سگ‌ها.
سرفه کنل بیماری شایعی در سراسر جهان است و سگ‌ها را در همه سنین گرفتار می‌کند. منبع عفونت سگ‌های بیمارند و خود عفونت از راه قطرات رخ می‌دهد. سرفه کنل بیشتر در اجتماعات بزرگ‌تر حیوانات – مجتمع‌های مسکونی، پارک‌های سگ، پانسیون‌ها – دیده می‌شود. گسترش آن ناشی از رطوبت بالا، تهویه نامناسب و استرس در حیوانات است که باعث کاهش ایمنی و آسان‌تر شدن نفوذ ویروس می‌شود.
علائمی در سگ‌تان که باید نگرانتان کند:
- سرفه خشک، تیز و حمله‌ای
- گاهی حیوان خفه می‌شود و حالت عُق زدن نشان می‌دهد
- گاهی سرفه صدای زیر پیدا می‌کند (تورم تارهای صوتی)
- سرفه به‌راحتی با تغییر دما، پس از ورزش و هنگام لمس گردن سگ ایجاد می‌شود
- تب
اگر علائم مشابهی در سگ‌تان دیدید، به دامپزشک مراجعه کنید که به احتمال زیاد از بینی و گلو برای آزمایش نمونه سواب می‌گیرد.
درمان: علامتی
سگ باید در اتاق‌های گرم و نه خیلی خشک نگهداری شود. حیوان باید آرام و بدون فعالیت غیرضروری که حمله‌های سرفه را تشدید کند نگه داشته شود. دامپزشک ممکن است برای تسریع بهبودی، آنتی‌بیوتیک و بخور تجویز کند.
ایمن‌سازی پیشگیرانه: اکنون واکسن داخل‌بینی علیه سرفه کنل در دسترس است.
آیا سرفه کنل برای انسان خطرناک است: خیر
پاروویروس در گربه‌ها (پان‌لکوپنی گربه)
نوع بیماری: ویروسی
بیماری بسیار مسری سگ‌ها و گربه‌ها که عامل آن پاروویروس‌ها هستند (در سگ CPV-1، CPV-2 و در گربه FPV) – ویروس‌هایی که در محیط بیرون به‌شدت پایدارند (پاروویروس سگ در دمای اتاق حدود ۵ ماه و پاروویروس گربه حتی تا یک سال زنده می‌ماند). این ویروس‌ها در برابر ضدعفونی نیز مقاوم‌اند. سویه‌های سگ برای سگ‌ها مسری‌اند، در حالی که گربه‌ها هم به سویه‌های CPV-2 سگ و هم به FPV حساس‌اند.
- عفونت بیشتر از راه تماس با مدفوع حیوانات آلوده رخ می‌دهد
- بیماری به‌طور کامل در سگ‌ها (۶ هفته تا ۶ ماهه) و گربه‌های جوان واکسینه‌نشده بروز می‌کند
- علائم حدود ۵ روز پس از عفونت ظاهر می‌شوند.
ویروس به سلول‌های روده، قلب و مغز استخوان حمله می‌کند و باعث گاستروانتریت، اسهال، استفراغ، آسیب مغز استخوان، تب (اغلب نیز کاهش دمای بدن)، کم‌آبی، اختلالات گردش خون و اختلالات عصبی می‌شود.
در گربه‌ها، اثر شاخصی که نام بیماری از آن گرفته شده، آسیب مغز استخوان است که به نبود تقریباً کامل گلبول‌های سفید در خون – پان‌لکوپنی – منجر می‌شود. پاروویروس می‌تواند در گربه‌های آبستن باعث سقط و عفونت پیش از تولد شود که به نقص یا مرگ بچه‌گربه‌ها می‌انجامد. متأسفانه این بیماری در حدود ۵۰٪ حیوانات جوان به مرگ ختم می‌شود.
تشخیص پاروویروس/پان‌لکوپنی در ۹ تا ۱۰ روز نخست پس از عفونت با آزمایش وجود ویروس در مدفوع انجام می‌شود.
درمان: در مراحل اولیه عفونت باید سرم حاوی آنتی‌بادی‌های ضد پاروویروس تجویز شود. درمان بعدی علامتی است و شامل مقابله با اثرات ویرانگر تکثیر ویروس است:
- سرم‌درمانی فشرده و جبران الکترولیت‌ها،
- آنتی‌بیوتیک‌درمانی،
- داروهای ضداستفراغ و محافظ،
- اینترفرون
واکسیناسیون پیشگیرانه: واکسن‌های مؤثری علیه پاروویروس سگ و پان‌لکوپنی گربه در دسترس است.
آیا پاروویروس برای انسان خطرناک است: خیر
مهم! به دلیل پایداری زیاد ویروس در محیط، انسان‌ها ممکن است در گسترش پاروویروس (مثلاً از راه کفش) نقش داشته باشند.
FIV (ویروس نقص ایمنی گربه)
نوع بیماری: ویروسی
FIV (ویروس نقص ایمنی گربه) ویروسی است که باعث کاهش ایمنی در گربه‌ها می‌شود و بسیار شبیه عفونت با ویروس نقص ایمنی انسان – HIV – است.
در میان گربه‌ها – حدود ۷٪ گربه‌ها در لهستان با این ویروس تماس داشته‌اند (دارای آنتی‌بادی‌اند). شمار نرهای دارای آنتی‌بادی anti-FIV بیش از دو برابر ماده‌هاست. آنتی‌بادی‌های anti-FIV در میان گربه‌های عقیم‌نشده سه برابر بیشتر از گربه‌های عقیم‌شده است.
گربه نمونه‌ای که به FIV مشکوک است، نری مسن، بیرون‌رو، عقیم‌نشده و با ظاهری نامرتب است. چرا؟ چون گربه بیرون‌رو و به‌ویژه نر عقیم‌نشده‌ای که از قلمروش دفاع می‌کند، در معرض دعوا با گربه‌های آلوده دیگر است. در نتیجه نقص ایمنی که به‌آرامی پیش می‌رود، گربه دچار قارچ، دمودکس، آلودگی به کنه و لنفوم می‌شود. وضعیت گربه آلوده به FIV نتیجه اختلالی است که به‌آرامی در دستگاه ایمنی پیش می‌رود.
تشخیص: به این بیماری در گربه‌هایی با انواع مشکلات سلامتی عودکننده مشکوک می‌شویم. همچنین احتمال تعلق به گروه پرخطر را بررسی می‌کنیم. لنفوم‌ها و لوسمی‌ها نیز ممکن است در طول بیماری بروز کنند. تشخیص معمول با انجام تست سریع در کلینیک دامپزشکی انجام می‌شود. بچه‌گربه‌ها ممکن است آنتی‌بادی‌ها را از مادر دریافت کنند و بنابراین بچه‌گربه‌های زیر ۶ ماه از نظر وجود آنتی‌بادی آزمایش نمی‌شوند. در برخی گربه‌هایی که بیماری آن‌ها را به‌شدت فرسوده کرده، ممکن است آنتی‌بادی‌های ضد FIV در خون وجود نداشته باشد.
درمان: علامتی
جدا کردن گربه از گربه‌های دیگر خانه لازم نیست، تا زمانی که با هم دعوا نکنند. نگه داشتن گربه در خانه توصیه می‌شود. توصیه‌های دیگر شامل عقیم‌سازی و رژیم غذایی خوب است.
این بیماری درمان‌ناپذیر است.
واکسیناسیون پیشگیرانه: واکسن‌های FIV جزو واکسن‌های تکمیلی‌اند.
آیا FIV برای انسان خطرناک است: خیر
خود FIV برای انسان خطرناک نیست. اما گربه‌ای با نقص ایمنی می‌تواند تهدیدی جدی برای افراد دارای ایمنی کاهش‌یافته (مثلاً پس از شیمی‌درمانی، بیماران مبتلا به ایدز)، زنان باردار، نوزادان، کودکان و سالمندان باشد، چون عفونت‌های همراه (قارچی، باکتریایی) نیز دارد.
FeLV (ویروس لوسمی گربه)
نوع بیماری: ویروسی
ویروس لوسمی گربه (FeLV) باعث بیماری مزمن گربه همراه با اختلال در خون‌سازی، کاهش ایمنی و فرایندهای نئوپلاستیک می‌شود.
مطالعات شیوع نسبتاً پایین این بیماری را در سراسر جهان گزارش می‌کنند. در آمریکای شمالی شیوع FeLV میان ۲٫۳٪ و ۷٫۵٪، در استرالیا ۲٪ و در اروپا کمی بیشتر (۳٫۶ تا ۱۵٫۶٪) است. ویروس عمدتاً در کتری‌ها و پناهگاه‌هایی گسترش می‌یابد که شمار زیادی گربه را در فضایی نسبتاً کوچک جمع می‌کنند.
عفونت عمدتاً از راه تماس با بزاق گربه آلوده رخ می‌دهد. ممکن است گاز گرفتن باشد، اما تماس نزدیک طولانی‌مدت (لیسیدن، بازی، تمیز کردن یکدیگر) نیز کافی است. بچه‌گربه‌های تا ۱۶ هفته بیشترین حساسیت را به عفونت دارند. گربه‌های مسن‌تر بسیار کمتر حساس‌اند. سیر بیماری تا حد زیادی به خود گربه، زمینه او برای سرطان، وضعیت دستگاه ایمنی و عفونت‌های گذشته بستگی دارد.
علائمی که ممکن است نشانه لوسمی گربه باشند:
- بزرگ شدن غدد لنفاوی
- تب
- لثه‌های رنگ‌پریده (کم‌خونی)
- خواب‌آلودگی
- نقص ایمنی (عفونت‌های همراه، مثلاً ذات‌الریه، قارچ)
- لنفوم‌ها
- لوسمی
- تنگی نفس ناگهانی (لنفوم‌ها)
- انسداد روده (لنفوم‌های شکمی)
با وجود نامش، این ویروس همیشه باعث لوسمی یا لنفوم نمی‌شود. بروز تومور به زمینه خود گربه بستگی دارد و ویروس فقط پیشرفت بیماری را تحریک می‌کند.
تشخیص با انجام تست تشخیص سریع در کلینیک دامپزشکی انجام می‌شود. تست سریع آنتی‌ژن ویروس را فقط در مرحله ویرمی عفونت شناسایی می‌کند. گربه مثبت همیشه باید دو بار با فاصله ۴ ماه آزمایش شود تا مشخص شود دفع ویروس گذرا بوده یا دائمی، چون بر پیش‌آگهی اثر دارد. گربه مثبت باید از گربه‌های غیرآلوده جدا شود.
درمان عمدتاً علامتی است: آنتی‌بیوتیک‌ها، آب‌رسانی، پیشگیری ضدانگلی، تزریق خون. در درمان سرطان از شیمی‌درمانی استفاده می‌شود. رژیم غذایی خوب نیز توصیه می‌شود و باید از گوشت خام، شیر و تخم‌مرغ پرهیز کرد.
واکسیناسیون پیشگیرانه: واکسن‌های FeLV جزو واکسن‌های تکمیلی‌اند. گربه‌های آلوده نباید واکسینه شوند.
آیا لوسمی گربه برای انسان خطرناک است: خیر
همانند ویروس FIV، خود ویروس FeLV برای انسان خطرناک نیست. اما گربه‌ای با نقص ایمنی می‌تواند خطری جدی برای افراد دارای ایمنی کاهش‌یافته باشد.
امیدواریم این مقاله شما را با شایع‌ترین بیماری‌های ویروسی دوستان چهارپایمان آشنا کرده باشد. در بخش بعدی، شایع‌ترین بیماری‌های انگلی را که ممکن است در حیوان خانگی‌تان با آن‌ها روبه‌رو شوید شرح خواهیم داد. این دانش به شما امکان می‌دهد به‌درستی با حیوان خانگی‌تان رفتار کنید تا او و خودتان را از عفونت محافظت کنید.